Cork in Portugal, Kurk, Cortiça
Everything About Cork

The precious and versatile vegetable tissue known as cork is the outer bark of the cork oak tree (Quercus suber or as the Portuguese call it sobreiro).  Cork (cortiça) is most easily stripped off the tree in late spring and summer when the cells are turgid and fragile and tear without being damaged. The tree quickly forms new layers of cork and restores its protective barrier.  

No tree is cut down. This simple fact makes cork harvesting exceptionally sustainable, leading to a unique balance between people and nature.

Cork has a structure that you can compare with that from a honeycomb.  Every cm2 consists of approximately 40 million cells.  These cells, as well as the spaces inbetween, are filled with a kind of gass resembling air, without CO2.  Thus the corkcells work as small sound and heat insulators and absorb pressure and shocks.  This is what makes cork so remarkable.  Up till today there has not been found any other material which combines the same characteristics as cork does.

Although the ancient Greeks and Romans knew about the value of cork bark, it only began to be harvested commercially in Portugal about three hundred years ago. It is still done by teams of men using hand axes and no viable mechanical method has yet been invented to do the job as effectively.  It’s a highly skilled business where each generation has tutored the next in a continuous process from the time of the ancient Greeks.  

The agricultural workers who harvest cork are among the highest paid agricultural field workers in the world, earning between 80 Euros to 120 Euros per day. The workers are provided with medical health care insurance and worker’s compensation insurance that provides wage replacement and medical benefits for the rare few who might get injured in the course of employment. The workers are sensibly paid not on the amount of weight they rush through to harvest, but instead are paid based on a fixed daily wage, in order to assure that they perform their harvesting work with due regard for the health of the trees.

The cork strippers (tiradors)  work in pairs, one man clambering up the tree while the other stays on the ground. In unison they chop delicately into the dead bark, gauging its thickness by the sound resonating from the steel ax, and carve out door-sized  rectangular slabs. The spongy cork peels like an orange, with a crackling, tearing sound, baring the tree's bright yellow, living layer of bark.  This paler color will redden in a day or two; the inner bark will seal itself and take on an opaque, stuccoed look. As the years pass the bark will thicken and darken once again, to reddish mahogany, to chestnut, and back to silvery-charcoal grey.

The unprocessed cork is measured in arroba (an equivalent of 15 kg).  The sign for the arroba is @  Since 2003 the price of cork fell dramatically, from €44,80 per arroba piled cork to €26,34 in 2013.  The extraction cost are around €4 per @  

The bark of the cork oak is stripped away every ten years and it takes at least 25 years for a new tree to become profitable.    The first stripping produces cork (virgin cork - "desbóia") that is too hard to be easily handled because it has an irregular structure.  It is used in products like flooring and insulation.  9 to 12 years later a second harvest produces better material, but still not good enough for cork bottle-stoppers.   Only the third and subsequent harvests produce cork with an even structure good enough to be used for wine closures. The Portguese call this cork "amadia". The tree will provide a harvest for some 200 years.  

Cork’s natural properties make it eminently suitable for its principle use worldwide: as a bottle-stopper.  It is very light, yet impermeable to liquids and gases, elastic and compressible, an excellent insulator, fireproof, and resistant to abrasion.  Above all, it is completely natural, renewable, and recyclable.

cortiça, cork, kurk oogst Algarve, Portugal

prices of cork, cortiça, in Portugal

In Portugal, where cork processing is a highly developed industry, cork oak landscapes are often dominated by a unique pastoral system shaped by humans, know as montado.  The montado gives rise to a unique system of mixed farming, neither agriculture, forestry nor pastoralism, but an integrated mix of all three, designed and deveoped over millennia to secure the greatest abundance from often harsh and inhospitable conditions.

The indigenous oaks thrive, their primary growth period coinciding with the rainy season in spring. In turn, their acorns provide animal feed, and their large canopy shades the animals from the searing summer heat. A thick leaf litter creates humus, replenishing the soil and protecting it against wind and sun, thus preserving precious groundwater.

The more open areas are used for grazing sheep, goats and cattle as well as the cultivation of crops. The ancient Greeks so revered cork oak trees as symbols of liberty and honour, according to Pliny the Elder, that only priests were allowed to cut them down.  Wine amphorae sealed with cork were found at Pompeii, and the first environmental laws protecting cork oak forests were passed in Portugal in the early 13th century.  But the systematic exploitation of the great cork forests that can still be found on the Iberian peninsula dates only from 18th century, when the production of cork bottle-stoppers became the main objective.  

cork used for shoes

It is because of the high value of cork bark that this ancient landscape with its rural culture and its wildlife has been protected until today. But it's future is by no means certain. If the metal screw caps and plastic were to completely replace natural cork to stop our wine bottles, then a drastic change could be on the way because land owners would have to replace their oak woodlands with other more conventional crops.  If the forests maintain their economic value, people care for them, reducing the risk of fire and desertification.  But if the demand for cork is not maintained there’s a risk the cork oak landscapes of the western Mediterranean will, within a decade, face increased poverty, more forest fires, loss of biodiversity, and faster desertification.

The habitats have been ranked among the most valuable in Europe and are listed in the European Council Habitats Directive. Cork oak landscapes are one of the best examples of balanced conservation and development anywhere in the world. They also play a key role in ecological processes such as water retention, soil conservation, and carbon storage.  Plant diversity can reach 135 species every square metre; many have aromatic, culinary, or medicinal value.  The fertile undergrowth is thick with heathers, leguminous plants, rock roses, and herbs. 

Cork oak forests also host a rich diversity of fauna, including spiders, spadefoot toads, geckos, skinks, vipers, mongoose, wild cats, roe deer, boars, Barbary deer, and genets.  The trees help conserve soil by protecting against wind erosion and increasing the rate at which rainwater is absorbed.  Water erosion is also less in areas below upland forests that intercept rainfall, while reservoirs linked to irrigation and hydroelectric installations are protected from eroded soil.

Cork oak landscapes store carbon, reducing greenhouse gases in the atmosphere, especially in the early years of their life when they grow fast. Cork oak trees store carbon in order to regenerate their bark, and a harvested cork oak tree absorbs up to five times more than one that isn’t.

A decline in demand for cork would be calamitous for the region's arid areas as well as spell disaster for rare wildlife. Local farmers will only continue to practice the traditional system of cork farming as long as it is economically viable. 

The cork oak forests make up an ecosystem of unparalleled biological richness.  The cork oak trees preserve the region's thin soils and scarce groundwater. Without them, the area will quickly become a desert and virtually uninhabitable for humans. It would also spell the end for the Iberian Lynx, which lives in many of Spain and Portugal's cork forests, and which has been declared the world's most endangered big cat.  `The cork oak forests of Portugal are Europe's Amazon forests,' said Jorge Paiva, a botanist at Coimbra University. 'They support the greatest bio-diversity anywhere in Europe.' 

Standing dead oaks are not an uncommon sight in montados, thanks to an extraordinary law that was pushed through in the 1970s by Portuguese cork producers, after 500,000 acres of cork had been replaced with eucalyptus for the pulp industry. The law states that without permission from the government, it’s illegal to cut down any cork oak in Portugal, dead or alive. A landowner caught clearing a montado pays a steep fine and is barred from using the land for 25 years.  The law has helped preserve montados in lean times, but land managers call it too restrictive; they can’t cull sick trees quickly to prevent infections from spreading. And although the Portuguese love their cork oaks, most people believe the law would not survive if cork revenues dried up.   

dead cork tree in S. Marcos da Serra

SOME CORK FACTS

  • A tree that is 80 years old can produce 40-60kgs of natural cork when harvested.
  • The average cork oak tree produces one tonne of raw cork which equates to 65,000 stoppers.
  • 340,000 tonnes of natural cork stoppers are produced each year, equating to the weight of approximately 44,000 elephants
  • One particular tree in Portugal, known as the 'Whistler Tree' because of the many singing birds attracted to it, is said to be 212 years old. It is estimated that this tree already produced more than 1,000,000 natural cork stoppers.
  • A natural cork is able to maintain its full sealing capacity for more than 100 years owing to its elasticity and the waxes and fatty acids in its composition.
  • Portugal produces more than 50% of all the cork in the world.
  • Most of the cork that Portugal exports is being used for stoppers (72%) and building materials (25%).
  • The number written on a peeled cork oak refers to the year it was stripped, e.g. "9" refers to "2009".
  • The best quality cork comes from the south of Portugal (Algarve and south Alentejo).
  • The year rings of the cork oak tree can be seen in the cork layer: 8 complete rings and on each side half a year ring (the stripping of the tree takes place in the middle of the growing process).
  • Before anything can be made of the cork, the material has to dry for a couple of months, after which it is boiled to kill all insects and bacteria and to make the bark more flexible.
  • Cork oak trees store carbon in order to regenerate their bark, and a harvested cork oak tree absorbs up to five times more than one that isn’t. 
  • The cork peeling season traditionally starts with the first new moon of the month of May.
  • Did you know that Dom Pérignon champagne only uses cork from the area of São Bras de Alportel in the Algarve for their cork stoppers?

cork harvest

Cork Oak Die-back 

During the last decennia there was a massive die-back of cork oaks.  The trees first get weakened by drought or insect pests. This makes them more vulnerable to pathogens such as the fungus P. Cinnamomi, which then can enter the tree and cause chronic disease or rapid dieback.   

Disease can be spread by harsh cleaning of the area with heavy machinery. Forest engineer Tom Kaltenbach is a specialist in combatting oak disease.  On his website www.wood-land.net you can read more about the subject.   

Today Portuguese scientists work on sequencing cork oak genome, which could improve quality of cork, eradicate disease and help the cork oak resist climate change.  

Also more uses for cork are being discovered all the time.  Aerocork is building a prototype plane, using cork and carbon as a environmentalfriendly alternate to PVC and NASA uses cork in thermal protection coating on the space shuttle's external fuel tank.

furniture made of cork

cork in the bathroom

cork cover for i-pad

real cork

You can view an interesting documentary called "forest in a bottle" from EcologicalCork.com on Vimeo.com/3357193

There is a Cork Route starting in São Brás de Alportel, where you can take a journey to the world of cork.  Here you can see, feel and experience cork production from the oak tree all the way to the factory.  For more information:   www.rotadacortica.pt 

cork peeler, tirador de cortiça, Portugal

News

The value of the cork export of Portugal was €937.5 million in 2016.  That was 4% more than in 2015.

The reasons for this increase are:

  • renovation of processes and products
  • investment in innovation
  • conscious, sustainable communication
Alles over kurk

Het waardevolle en veelzijdige plantaardig weefsel dat bekend staat als kurk, is de buitenste schors van de kurkeik (Quercus suber of in het Portugees: Sobreiro). Kurk (Cortiça) is het gemakkelijkst van de boom te pellen in het late voorjaar en de zomer, wanneer de cellen gezwollen en gevoelig zijn. Alleen dan kun je oogsten zonder nadelige gevolgen voor de boom zelf. De kurkeik maakt snel nieuwe lagen van kurk aan en zorgt er zo voor dat ze haar beschermende barrière herstelt.

    Cork harvest Algarve, Portugal

Geen boom wordt gekapt !  Dit simpele feit maakt kurkoogst uitzonderlijk duurzaam, wat resulteert in een unieke balans tussen mens en natuur.

Kurk heeft een structuur die lijkt op een honingraat. Elke cm2 bestaat uit ongeveer 40 miljoen cellen. Deze cellen, net als de ruimten daartussen, zijn gevuld met een soort gas, vergelijkbaar met zuurstof, zonder CO2. De kurkcellen werken zodoende als geluids- en warmte isolatoren en absorberen ook druk en schokken. Dit is wat kurk zo opmerkelijk maakt. Tot op heden is er geen ander materiaal ontdekt dat dezelfde eigenschappen combineert als kurk.

Hoewel de oude Grieken en Romeinen de waarde van kurk al kenden, begon de commerciële oogst in Portugal slechts ongeveer driehonderd jaar geleden. Deze oogst gebeurt vandaag nog steeds, net als toen, door een team van mannen met speciale bijlen en er is geen bruikbare mechanische methode bekend die dit werk net zo goed kan uitvoeren als de mens. Het is een specialistisch ambacht dat, sinds de tijd van de oude Grieken, van generatie op is doorgegeven.

De landarbeiders die de kurkoogst verrichten zijn de best betaalde arbeiders in de agrarische sector ter wereld. Ze verdienen tussen de 80 en 120 euro per dag. De arbeiders hebben een ziektekostenverzekering en een loon-vervangende werknemerscompensatie, voor het geval dat iemand gewond raakt tijdens zijn werk. De werknemers worden zinvollerwijze niet betaald voor het volume of het gewicht van de oogst, maar krijgen een vast dagloon. Dit staat er borg voor dat ze zo voorzichtig mogelijk zijn bij het schillen van de kurk, zodat ze de eiken niet beschadigen.


peeled cork oak tree, Algarve, Portugal


De kurkschillers (Tiradors) werken in tweetallen. Eén man klimt in de boom, terwijl de andere beneden blijft. Samen hakken ze zorgvuldig in de dode schors. Ze peilen de dikte van de schors door het geluid dat hun bijl maakt bij het hakken en snijden. Ze hakken grote rechthoekige platen uit de bast, ter grootte van een deur. Bij het schillen hoort men een scheurend, krakend geluid en een heldere gele kleur wordt zichtbaar onder de kurk. Deze bleke kleur wordt na verloop van tijd rood, kastanjebruin en tenslotte weer antraciet-grijs. De binnenste bast wordt snel verzegeld en krijgt een stuckachtige, ondoorzichtige look.

De onbewerkte kurk wordt gemeten in arroba (een equivalent van 15 kg). Het teken voor de arroba is @   Sinds 2003 is de prijs van kurk drastisch gedaald, van € 44,80 per arroba, tot gemiddeld€ 26,34 in 2013.  De kosten van de oogst bedragen circa € 4 per @. 


piles of cork harvest, Portugal

De schors van de kurkeik wordt om de tien jaar geoogst en het duurt 25 jaar voor een nieuwe boom voor de eerste keer kan worden geschild. De eerste keer schillen levert "maagdelijke" kurk (in het Portugees: desbóia) met een zeer onregelmatige structuur. Deze kwaliteit wordt verwerkt tot producten zoals vloeren en isolatie. 9-12 jaar later verschaft een tweede oogst beter materiaal, maar nog steeds niet goed genoeg voor de vervaardiging van kurken. Slechts de derde en daarop volgende oogsten produceren de eiken kurk met een structuur die goed genoeg is om te worden gebruikt voor wijnsluitingen. De Portugezen noemen deze kurk "Amadia". Elke boom kan tot 200 jaar kurk leveren.

De natuurlijke eigenschappen van kurk maken het het beste materiaal voor de productie van wijnkurken. Kurk is zeer licht, maar ondoorlaatbaar voor vloeistoffen en gassen. Het is elastisch en samendrukbaar, een uitstekende isolator, vuurvast en slijtvast. Maar boven alles, is kurk volledig natuurlijk, groeit vanzelf weer aan, en het is zelfs recyclebaar.

In Portugal staan de meest kurkeiken in zogenaamde Montados. Dit zijn unieke landschappen die door de mens gevormd zijn. Hier worden kurkeikbossen, gemengde landbouw en veeteelt gecombineerd met bosbouw. Deze geïntegreerde mix die in de loop van duizenden jaren is ontstaan, zorgt ervoor dat de kurk duurzaam kan worden geproduceerd in deze vaak barre en onherbergzame omstandigheden.

           cork harvest Portugal


De inheemse eiken kennen hun belangrijkste groeiperiode tijdens het regenseizoen in de lente. In ruil daarvoor bieden ze hun eikels als diervoeder aan, en vinden de dieren hier schaduw in de verzengende zomerhitte. De gevallen bladeren produceren humus, en ze beschermen de bodem tegen de invloeden van wind en zon, zodat het waardevolle grondwater gespaard wordt. De open gebieden worden gebruikt als grasland voor schapen, geiten en vee, alsmede voor de teelt van gewassen.

De oude Grieken aanbaden de kurkeik als een symbool van vrijheid en eer, volgens Plinius de Oudere. Alleen priesters mochten een kurkeik vellen.  De eerste bescherming voor kurkeiken in Portugal door middel van wetgeving is al gemaakt in het begin van de 13e eeuw. Maar de systematische exploitatie van de grote kurkbossen, die nog steeds te vinden zijn op het Iberisch schiereiland, begon pas in de 18e eeuw, toen de productie van kurk het belangrijkste doel werd.

Het is vanwege de hoge waarde van de kurk dat de montado tot op vandaag heeft overleefd en dat de landelijke cultuur en de natuur van dit oude landschap bewaard zijn gebleven. Maar de toekomst van de montado is allerminst zeker. Als de metalen schroefdoppen en kunststof sluitingen de kurken volledig vervangen, dan is een drastische verandering op weg, omdat landeigenaren hun eikenbossen dan zullen vervangen door andere gewassen, die wel inkomen genereren. Zolang de bossen hun economische waarde behouden, zullen de mensen voor hen zorgen, zodat het risico op brand en woestijnvorming wordt verminderd. Maar als de vraag naar kurk terug zal lopen, nemen de risico's van brand, armoede, verlies van biodiversiteit en woestijnvorming sneller toe.

Kurkeik landschappen zijn een van de beste voorbeelden van een evenwichtig behoud en ontwikkeling van landschappen in de wereld. Zij spelen ook een belangrijke rol in de ecologische processen, zoals het vasthouden van water, bodembescherming, en koolstofopslag. De diversiteit van de planten bereikt 135 soorten per vierkante meter; veel planten hebben een aromatisch, culinaire of medicinale waarde. De vruchtbare dichte ondergroei is vol met heide, peulvruchten, cistus en kruiden.

Kurkeikbossen zijn ook de thuisbasis van een rijke diversiteit aan fauna, waaronder spinnen, padden, gekko's, adders, mangoesten, wilde katten, herten, wilde zwijnen. De bomen beschermen de bodem tegen winderosie en verhogen de snelheid waarmee het regenwater wordt geabsorbeerd. Watererosie is ook minder in gebieden onder hoogland bossen, terwijl de waterreservoirs worden beschermd tegen de geërodeerde aarde.

              tirador, cork peeler, Algarve, Portugal

Kurkeiken slaan CO2 op en verminderen daarmee de uitstoot van broeikasgassen in de atmosfeer, met name in de eerste jaren van hun leven wanneer ze snel groeien. Kurkeiken slaan ook CO2 op om hun bast regenereren. Een gepelde kurkeik absorbeert tot vijf keer meer CO2 dan een die niet geschild wordt.

De kurkeikbossen vormen een ecosysteem van ongekende biodiversiteit en zonder deze landschappen zou de regio snel een woestijn zijn en vrijwel onbewoonbaar voor de mens worden. "De Portugese kurkbossen zijn Amazone bossen van Europa," aldus Jorge Paiva, een botanist aan de Universiteit van Coimbra. "Zij ondersteunen de grootste biodiversiteit in heel Europa."

Staande dode eiken komen veel voor in kurkeikbossen, dankzij een bijzondere wet die in de jaren 1970 werd afgedwongen door Portugese kurkproducenten, nadat 500.000 hectare kurkbos werd vervangen door eucalyptus voor de houtpulp-industrie. De wet bepaalt dat zonder goedkeuring van de regering, het illegaal is in Portugal kurkeiken, dood of levend, te kappen. Een grondeigenaar kan met een fikse boete rekenen als hij betrapt wordt bij het kappen van een Montado. Bovendien mag hij dit land dan 25 jaar niet meer gebruiken. De wet heeft bijgedragen om de montados in magere tijden te beschermen, maar landeigenaren noemen de wet te beperkend; ze kunnen zo zieke bomen niet snel genoeg verwijderen om verspreiding van de infectie te voorkomen. En hoewel de Portugezen van hun kurk houden, geloven de meeste mensen dat de wet niet zou overleven als de kurkopbrengst blijft teruglopen.

     cork oak trees, sobreiros, Algarve, Portugal

Kurkweetjes

  • Van een kurkeik die 80 jaar oud is, kun je 40-60 kg kurk oogsten.
  • De gemiddelde kurkeik produceert een ton ruwe kurk. Dat zouden 65.000 flessenkurken zijn.
  • Elk jaar wordt 340.000 ton kurken geproduceerd, overeenkomend met het gewicht van 44.000 olifanten.
  • Portugal heeft meer dan 720.000 hectare kurbossen.
  • Een bijzondere kurkeik in Portugal, wordt de "fluitende boom ' genoemd vanwege de vele zingende vogels die in zijn gebladerte huizen. Er wordt gezegd dat deze kurkeik 212 jaar oud is. Er wordt geschat dat deze boom al kurk voor meer dan 1.000. 000 kurken heeft geproduceerd.
  • Natuurlijke kurk dicht optimaal af en zorgt voor een houdbaarheid van meer dan 100 jaar door zijn bijzondere samenstelling en elasticiteit.
  • Portugal produceert meer dan 50% van de kurken in de wereld.
  • De meeste kurk die Portugal exporteert wordt gebruikt voor kurken (72%) en bouwmaterialen (25%).
  • Het cijfer, geschreven op een geschilde kurkeik, verwijst naar het jaar waarin de boom van zijn schors werd ontdaan. Bijvoorbeeld "9" verwijst naar "2009".
  • De beste kwaliteit kurk komt uit het zuiden van Portugal (Algarve en zuidelijke Alentejo).
  • De jaarringen van de kurkeik kunnen worden gezien in de kurklaag: 9 volledige ringen aan elke kant een halve ring (het schillen van de boom vindt in het midden van het groeiproces plaats).
  • Voor de kurk verder verwerkt kan worden, dient het materiaal eerst minimaal 6 maanden buiten te blijven om te stabiliseren. Daarna wordt het in de fabriek gekookt zodat alle insecten en bacteriën worden gedood en waardoor de schors flexibeler wordt.
  • Kurkeiken slaan koolstof om te regenereren als hun schors wordt geschild. Een geschilde eik absorbeert tot vijf keer meer dan een die niet is geschild.
  • Het kurkoogstseizoen begint traditioneel met de eerste nieuwe maan van mei.
  • Wist je dat Dom Pérignon Champagne uitsluitend kurk uit de regio São Bras de Alportel gebruikt voor de sluiting van de flessen? 

Kurkeik sterfte

Tijdens de laatste decennia was er een massale sterfte te zien van de kurkeik. De bomen worden eerst verzwakt door droogte of insectenplagen. Dit maakt ze gevoelig voor pathogenen zoals de schimmel P. cinnamomi, die dan de boom indringen en tot chronische ziekte of snelle dood kunnen leiden.

De ziekte kan worden verspreid door agressieve reiniging van de bodem met zware machines. Bos ingenieur Tom Kaltenbach is een specialist in de strijd tegen de zieke eiken. Op zijn website www.wood-land.net vindt men meer over dit onderwerp.

Momenteel zijn Portugese wetenschappers bezig met het ontleden van het kurkeik genoom, waardoor op termijn misschien de kwaliteit van de kurk verbeterd kan worden, de ziekte bestreden kan worden en de kurkeik geholpen kan worden om de klimaatverandering te doorstaan.

Er worden nog steeds nieuwe toepassingen voor kurk ontdekt. Aerocork bouwt bijvoorbeeld een prototype vliegtuig, met kurk en koolstof als een milieuvriendelijk alternatief voor PVC en NASA maakt gebruik van kurk in de thermische barrière coating op de externe brandstoftank van de spaceshuttle.

Men kan een interessante documentaire genaamd "Forest in a bottle" van EcologicalCork.com op Vimeo.com/3357193 zien.

Er is een kurk route vanaf Sao Bras de Alportel, waar u een reis kunt ondernemen in de wereld van de kurk. Hier kan men de kurk zien, voelen en ervaren, van de eik tot in de fabriek. Voor meer informatie: www.rotadacortica.pt

NIEUWS

De waarde van de export van kurk is in 2016 €937.5 miljoen geweest. Dat was 4% meer dan in 2015.

De redenen voor deze stijging zijn:

  • renovatie van processen en produkten
  • investering in innovatie
  • bewuste, duurzame communicatie